Dla pacjentów
Starzenie się a choroba Alzheimera

Dr hab. n. med. prof. US Andrzej Potemkowski

 

Jakie są skutki starzenia się dla współczesnego świata?

Postęp medycyny i higieny przyczynił się aż do trzykrotnego wydłużenia długości życia w ciągu ostatnich dwóch wieków. Tak znaczne zwiększenie długowieczności przyniosło poważne skutki negatywne w postaci starości, która niekoniecznie musi być złym okresem w życiu człowieka i otępienia i zgrzybienia, które niestety wnoszą wiele aspektów niedobrych, zarówno dla chorego jak i jego towarzyszy życia. Starzeją się wszystkie narządy, funkcjonują z wiekiem mniej sprawnie. Najistotniejsze jednak konsekwencje wynikają ze starzenia mózgu, w którym dokonują się zmiany w strukturach, w komórkach mózgu czyli w neuronach i szereg zmian biochemicznych.

 

Czy pacjent z objawami sugerującymi chorobę Alzheimera zgłasza się do lekarza we właściwym czasie?

Badania przeprowadzone w Europie w 2005 roku ujawniły, że pacjent od pojawienia się pierwszych objawów sugerujących chorobę Alzheimera zgłasza się u lekarza średnio po około 20 miesiącach, przy czym np. w Niemczech następuje to już po 10 miesiącach, za to w Wielkiej Brytanii dopiero po 32. Badania przeprowadzone w 2007 roku Szczecinie pokazały, że w prawie 80% pacjentów zgłasza się z podejrzeniem choroby Alzheimera do lekarza rodzinnego, a reszta, od razu do specjalisty. Ma to miejsce dopiero średnio po 11 miesiącach. Co zaniepokoiło nas to to, że lekarze POZ kierowali tych chorych do specjalisty dopiero po 12 miesiącach i w okresie tym w zasadzie nie prowadzili właściwej diagnostyki biochemicznej ani neuroobrazowej. Pacjenci leczeni byli różnymi preparatami, natomiast prawie 20 % nie dostawało żadnego leku. Można uznać ten okres za stracony dla postępowania diagnostycznego, ale przede wszystkim terapeutycznego.

 

Jak rozwija się choroba Alzheimera?

Choroba Alzheimera nie rozwija się nagle. Gwałtowne tempo wymierania neuronów, obserwowane już ok. 35 rż. nie pociąga za sobą od razu powstawania istotnych objawów. Dzieje się tak, ponieważ możliwości adaptacyjne naszego mózgu są olbrzymie i pozwalają na normalne funkcjonowanie. Wraz z przekroczeniem granicy wydolności poznawczej dopiero wtedy zaczynają być widoczne objawy otępienia. 

 

Jakie mogą być objawy niepokojące, sugerujące możliwość powstania choroby Alzheimera?

Najczęściej obserwujemy przed chorobą Alzheimera kłopoty z pamięcią zakłócające codzienną aktywność intelektualną określane mianem łagodnych zaburzeń poznawczych. Człowiek zaczyna mieć kłopoty z przypominaniem sobie nazwisk, coraz częściej zapomina o umówionych spotkaniach, powtarza stale te same dowcipy, ma trudności z zapamiętywaniem dopiero co oglądanego programu telewizyjnego czy czytanego artykułu. Mówimy, że w tym okresie nie jest ani normalny ani otępiały, natomiast widoczne stają się objawy deficytu poznawczego, czego dowody możemy mieć albo z pomiarów obiektywnych (testów) albo relacji samego pacjenta, bądź opiekuna. Łagodne zaburzenia poznawcze muszą być więc pod szczególna kontrolą lekarską ( neurologiczną, psychiatryczną ).

 

Jakie są objawy choroby Alzheimera?

Kliniczną manifestację choroby Alzheimera stanowią objawy neuropsychologiczne – poznawcze i są to zaburzenia pamięci, afazja, agnozja i apraksja, objawy poza poznawcze – psychopatologiczne – zaburzenia zachowania i psychiczne oraz objawy związane z zakłóceniem prostej i złożonej codziennej aktywności życiowej. Aktywność dnia codziennego zazwyczaj pogarsza się w charakterystycznej kolejności. Najpierw pogarsza się dotrzymywanie terminów, obsługiwanie telefonu, przygotowywanie posiłków. Następnie z trudem zaczyna przychodzić samodzielne podróżowanie, obsługiwanie urządzeń domowych i znajdowanie własnych rzeczy. Pojawiają się trudności z doborem ubrania – jest to ważny element spojrzenia na pacjenta. Czasami dziwaczny dobór konfekcji, zarówno u kobiet jak i mężczyzn, potrafi już w momencie pojawienia się w drzwiach gabinetu powiedzieć o stopniu nasilenia otępienia. Następnie z trudem chory podtrzymuje swoje zainteresowania i hobby, zaczyna gubić litery podczas pisania. W zaawansowanym stadium otępienia widoczne stają się trudności w sprzątaniu, spacerowaniu czy jedzeniu. Również objawy psychopatologiczne narastają czasami już na wiele miesięcy przed rozpoznaniem choroby Alzheimera. Do nich wg Jost i Grossberga należeć mogą: myśli samobójcze, wycofanie społeczne, depresja, lęk czy zakłócenie rytmu dobowego. Po rozpoznaniu rozwijają się zwykle: drażliwość, zmiany nastroju, paranoja, urojenia, pobudzenie, omamy, agresja.

 

Choroba Alzheimera jest trudnym wyzwaniem dla opiekujących się pacjentami. Co powinni wiedzieć opiekunowie o tej chorobie?

Uważam, że powinni oni być zaznajomieni z uciążliwością szeregu objawów i rozumieć, że są one wynikiem nieprawidłowo działającego mózgu a nie „złośliwości starego” człowieka. Pojawiające się u 75% chorych pobudzenie wiąże się u połowy chorych z agresją słowną, u jednej czwartej z agresją fizyczną, 12 % chorych umyślnie niszczy różne przedmioty, u 8% występuje krzyczenie, a 38 % reaguje w wielu sytuacjach gniewliwie. U 25 – 60% chorych, a częstość zależy od zaawansowania choroby, wędruje, ciągle sprawdza gdzie jest opiekun, podąża za nim „krok w krok”, bezcelowo chodzi, często usiłując opuścić dom a poza domem błądzi. Trudne do akceptacji przez opiekuna są zaburzenia postrzegania. Urojenia dotyczące niewierności, okradania, pomawianie opiekuna, że „jest oszustem” albo, że „dom nie jest jego domem” występują u 1/3 chorych. Dziwią otoczenie, występujące u kilkunastu procent pacjentów, takie objawy jak objaw lustra, fantoma, czy telewizora polegający na prowadzeniu dyskusji ze swoim odbiciem w lustrze , czy postacią widziana na ekranie. Nastrój depresyjny stwierdza się u 40 - 50 % chorych, manię u ok. 7 % a chwiejność afektywną aż u ok. 30 % chorych. Połowa chorych ma różne lęki – przed byciem samym, podróżą, ciemnością, stale na kogoś czeka ( objaw Godota ). Niewłaściwe zachowania seksualne są stosunkowo rzadko i widzi się je nie częściej niż u 10% chorych, za to mocno stresujące krytykanctwo, egocentryzm i postawy żądaniowe prezentuje 1/3 chorych.

 

Co jest najważniejsze w diagnostyce choroby Alzheimera?

W diagnostyce choroby Alzheimera zawsze wykonane muszą być testy tarczycowe, poziom witaminy B12, kwasu foliowego, homocysteiny. Każdy pacjent powinien mieć badanie neuroobrazowe czyli albo tomografię albo rezonans magnetyczny mózgu. Badania te powtarzamy tylko wtedy gdy widoczny jest szybki postęp otępienia lub wyraźne pogorszenie stanu neurologicznego. Powiększanie zaników nie jest duże – rocznie dotyczy to 1.5 – 3.0 % kory i 4 – 6 % magazynu pamięci w mózgu czyli hipokampa. Jest to ważna informacja, ponieważ wielu opiekunów oczekuje systematycznych ( np. corocznych ) kontroli neuroobrazowych. Kolejnymi ważnymi badaniami, wykonywanymi albo przez lekarzy albo psychologów są liczne testy neuropsychologiczne oceniające poziom zaburzeń różnych funkcji mózgu.

Menu
371