Dla pacjentów
KIEDY SŁOWA NIE WYSTARCZAJĄ, CZYLI TERAPIA WALIDACYJNA W PRAKTYCE

Psycholog mgr Klaudia Sujecka 

 

   Pani Hania, 82-letnia pacjentka z rozpoznaniem choroby Alzheimera o późnym początku, kilka dni temu zgubiła swój portfel i obrączkę. W poszukiwania zagubionych rzeczy włączyła się córka Pani Hani. Po odnalezieniu przez córkę portfela i obrączki w koszu na śmieci, została ona oskarżona przez Panią Hanię o wcześniejszą kradzież tych rzeczy, a następnie ukrycie ich w koszu.

Jak w takiej sytuacji powinien postąpić opiekun?

   Terapia walidacyjna po raz pierwszy została zastosowana w 1963 roku u pacjentów między 76 a 101 rokiem życia cierpiących na chorobę Alzheimera o późnym początku. Zauważono, iż u pacjentów, u których zaburzenia poznawcze zaczęły występować w VII lub VIII dekadzie życia zastosowanie treningu orientacji w rzeczywistości czy terapii motywacyjnej nie przynosiło oczekiwanych rezultatów. Zaczęto wówczas poszukiwania alternatywnych form terapii redukujących objawy behawioralne występujące w otępieniu.

   Obecnie terapia walidacyjna wykorzystywana jest w ponad 10 tys. ośrodków opieki długoterminowej,grupach wsparcia oraz szpitalach na całym świecie m. in. w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Holandii, Norwegii i Australii. Przy znajomości odpowiednich technik, metoda ta może być stosowana zarówno przez wykwalifikowanych terapeutów, jak i opiekunów rodzinnych w warunkach domowych. Terapia walidacyjna może być stosowana w grupie bądź indywidualnie.

   Praca z pacjentem metodą walidacji opiera się na emocjonalnym aspekcie komunikacji. Naomi Feil, jako prekursorka terapii walidacyjnej, wyróżniła cztery stadia dezorientacji pacjenta z otępieniem oraz werbalne i niewerbalne metody oddziaływania stosowane na każdym z tych stadiów.

Fazy dezorientacji chorego:

I. Stadium zaburzonej orientacji

Pacjent ma problem z wyrażaniem swoich potrzeb w adekwatny sposób, w tym momencie zaczynają się problemy z orientacją co do własnej osoby, czasu i miejsca.

II. Stadium dezorientacji w czasie

Bliski traci kontakt z rzeczywistością, zaczyna zamykać się w swoim wewnętrznym świecie.

III. Stadium stereotypii ruchowych

Na tym stadium pojawiają się powtarzalne ruchy, takie jak rytmiczne uderzanie, powtarzające się odruchy głaskania, tarcia, wygładzania, monotonne śpiewanie, wydawanie powtarzających się i nieartykułowanych odgłosów, nieustanne chodzenie.

IV. Stadium wegetacji

Pacjent zamyka się już całkowicie na świat słów i doznań zewnętrznych, brak reakcji z jego strony na jakiekolwiek próby komunikacji.

W I i II stadium dezorientacji stosowane są werbalne techniki komunikacji z pacjentem. Natomiast III i IV stadium opiera się na technikach niewerbalnych, takich jak przytulanie, głaskanie czy odpowiednio dobrane elementy muzykoterapii.

Podstawowe zasady terapii walidacyjnej:

1. Każdy człowiek jest wyjątkowy i musi być traktowany indywidualnie.

2. Wszyscy ludzie są wartościowi, niezależnie od stadium dezorientacji na jakim się znajdują.

3. Dezorientacja u osób starszych jest wynikiem działania konkretnych czynników.

4. Zachowanie osób starszych cierpiących na demencję nie jest wynikiem jedynie zmian anatomicznych zachodzących w ciele, lecz jest kombinacją fizycznych, społecznych i psychicznych zmian, które zaszły na przestrzeni całego życia.

5. Osoby starsze nie mogą by zmuszane do zmiany swojego zachowania. Zachowanie może ulec zmianie tylko jeśli dana osoba tego chce.

6. Chorzy powinni być akceptowani, a nie osądzani.

7. Poszczególne zadania życiowe przyporządkowane są do określonych etapów w życiu. Niepowodzenie w realizacji celów przyporządkowanych do konkretnego etapu może prowadzić do problemów natury psychicznej.

8. Kiedy zostaje zaburzona pamięć bieżących wydarzeń, osoby starsze starają się rekompensować tę stratę poprzez przywoływanie wcześniejszych wspomnień. Kiedy zawodzi wzrok, używają wyobraźni. Kiedy przestają słyszeć, przywołują dźwięki z przeszłości.

9. Ból związany z ekspresją nieprzyjemnych uczuć może być zmniejszony poprzez walidację przeprowadzoną przez zaufanego słuchacza. Bolesne uczucia, które są ignorowane lub tłamszone zyskują na sile.

10. Empatia buduje zaufanie, redukuje złość i przywraca poczucie godności pacjentowi.

W jaki sposób pracować z bliskim w warunkach domowych?

• Staramy się jak najlepiej poznać naszego bliskiego, historię jego losów w czasie wojny, opowieści rodzinne, aktualne potrzeby.

• W pełni akceptujemy chorego wraz z jego wadami i zaletami.

• Możemy spróbować spojrzeć na świat „oczami chorego”, przez pryzmat jego choroby, ograniczeń, historii.

• W rozmowie z chorym nie używamy pytania „dlaczego”. Zazwyczaj nie zna on na nie odpowiedzi, co wywołuje u niego dezorientację i złość.

• U pacjentów znajdujących się w III i IV fazie dezorientacji stosujemy techniki komunikacji niewerbalnej,

takie jak uśmiech, głaskanie, przytulanie.

• W kontakcie z bliskim nie używamy słów „mylisz się”, „w rzeczywistości jest inaczej”.

   Powracając do pytania pytania zadanego w pierwszym akapicie:

W jaki sposób powinna zachować się córka Pani Hani stosując się do zasad terapii walidacyjnej?

1. Córka może pokazać pani Hani własną obrączkę i powiedzieć: „Spójrz mamo, mam już swoją obrączkę. Nie potrzebuję Twojej”.

2. Może również przeprosić i powiedzieć, że wyrzuciła te rzeczy przypadkiem.

Pierwszym krokiem w stosowaniu terapii walidacyjnej jest pełna akceptacja pacjenta oraz zrozumienie, że przejawiane przez niego objawy behawioralne nie są wynikiem celowego działania, lecz kombinacją występowania procesu chorobowego, czynników środowiskowych oraz historii życia naszego bliskiego. Jedynie pełna ciepła i zrozumienia relacja, jest w stanie poprawić jakość życia zarówno chorego jak i opiekuna.

 

 

Menu
371